Có một sự thật khá trớ trêu trong giới làm nghề hiện nay. Chúng ta dành hàng giờ đồng hồ để sắp xếp công việc mỗi ngày. Chúng ta tỉ mỉ lên lịch trình cho từng dự án lớn nhỏ. Thậm chí, chúng ta quản lý deadline của khách hàng cực kỳ gắt gao. Tuy nhiên, gần như không ai dạy chúng ta cách quản lý năng lượng của chính mình. Thực tế, cùng một khối lượng công việc, có ngày bạn làm 3 tiếng đã thấy đuối sức. Mặt khác, có những ngày cày cuốc 10 tiếng liên tục vẫn thấy cực kỳ thỏa mãn. Đặc biệt, người làm sáng tạo thường xuyên rơi vào trạng thái cạn kiệt ý tưởng. Tình trạng mệt mỏi này không xuất phát từ việc bạn làm quá nhiều giờ. Cụ thể, nguyên nhân cốt lõi là bạn đang dùng sai loại năng lượng cho công việc đó. Vì vậy, việc giải mã hệ thống 5 gốc năng lượng cốt lõi trở nên vô cùng cấp thiết. Hệ thống này giúp bạn bắt đúng “bệnh” cạn kiệt một cách chính xác. Từ đó, bạn biết cách thiết kế lại thói quen làm việc hàng ngày. Quan trọng hơn, bạn sẽ duy trì được sự sáng tạo bền bỉ mà không vắt kiệt sức lực.
1. Sự lầm tưởng tai hại: Quản lý thời gian vs Quản lý năng lượng
Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng thời gian là thước đo duy nhất của hiệu suất. Thực tế, quỹ thời gian 24 giờ mỗi ngày của tất cả mọi người là cố định. Bạn không thể vay mượn thêm giờ từ ngày mai để đắp vào hôm nay. Tuy nhiên, dung lượng năng lượng lại là một thứ hoàn toàn khác biệt. Cụ thể, năng lượng là thứ có thể co giãn, tái tạo và khuếch đại. Vì vậy, việc cố gắng nhồi nhét thật nhiều việc vào một khung giờ thường phản tác dụng. Thay vào đó, việc tập trung vào chất lượng năng lượng mang lại kết quả vượt trội hơn hẳn.
Nỗi đau lớn nhất của ngành sáng tạo chính là sự thất thường của cảm hứng. Chắc hẳn bạn đã từng trải qua những buổi brainstorm kéo dài 2 tiếng đồng hồ. Sau đó, bạn cảm thấy não bộ hoàn toàn trống rỗng và cạn kiệt sức lực. Tuy nhiên, cũng chính bạn lại có thể ngồi làm concept xuyên đêm mà không hề thấy mệt. Thậm chí, bạn còn cảm thấy hưng phấn khi những ý tưởng liên tục tuôn trào. Đáng chú ý, khối lượng thời gian bỏ ra cho hai việc này là hoàn toàn chênh lệch. Mặt khác, mức độ tiêu hao sức lực lại đi ngược lại với logic thông thường.
Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng burnout không nằm ở chiếc đồng hồ. Thực tế, nó không liên quan đến việc bạn đã ngồi trước màn hình bao nhiêu giờ. Quan trọng hơn, vấn đề nằm ở việc bạn đang đốt loại năng lượng nào cho công việc đó. Mỗi loại công việc đòi hỏi một nguồn nhiên liệu hoàn toàn khác nhau. Cụ thể, việc ép não bộ sáng tạo khi đang cạn kiệt cảm xúc giống như chạy xe không nhớt. Vì vậy, động cơ sẽ nhanh chóng nóng lên, hao mòn và cuối cùng là chết máy. Do đó, hiểu rõ nguồn nhiên liệu của bản thân là bước đầu tiên để vượt qua burnout.
2. Giải mã 5 gốc năng lượng của con người (Hệ thống cốt lõi)
Năng lượng của một con người không phải là một khối đồng nhất. Thực tế, nó là một hệ thống phức tạp được cấu thành từ nhiều tầng khác nhau. Mỗi tầng đóng một vai trò riêng biệt trong việc duy trì hiệu suất làm việc. Đặc biệt, đối với những người làm nghề sáng tạo, việc hiểu rõ 5 gốc năng lượng này là bắt buộc. Cụ thể, hệ thống này giống như một cái cây cần nhiều yếu tố để phát triển. Thiếu đi bất kỳ yếu tố nào, cái cây sáng tạo cũng sẽ dần héo úa. Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về 5 nguồn nhiên liệu đang vận hành bên trong bạn.
Năng lượng Sinh học (Nền tảng cốt lõi)
Đây là tầng cơ bản và quan trọng nhất của mọi hệ thống sống. Năng lượng sinh học được quyết định bởi giấc ngủ, dinh dưỡng và chế độ vận động. Thực tế, không một ý tưởng vĩ đại nào có thể nảy mầm trên một cơ thể rệu rã. Nhiều người làm sáng tạo thường có thói quen thức khuya và ăn uống qua loa. Tuy nhiên, có một sự thật phũ phàng mà khoa học đã chứng minh rõ ràng. Cụ thể, việc thiếu ngủ làm não bộ chạy chậm đi 30-40% so với bình thường. Đáng chú ý, bạn gần như không hề hay biết về sự suy giảm nghiêm trọng này.
Bạn vẫn nghĩ rằng mình đang làm việc với 100% công suất. Thực tế, bạn đang ép một cỗ máy thiếu bảo dưỡng hoạt động quá tải. Vì vậy, những công việc bình thường chỉ mất 1 giờ nay lại kéo dài đến 3 giờ. Ngoài ra, sự thiếu hụt dinh dưỡng cũng khiến cơ thể không sản sinh đủ các chất dẫn truyền thần kinh. Mặt khác, việc ngồi yên một chỗ quá lâu làm giảm lượng oxy lưu thông lên não. Do đó, nếu nền tảng sinh học sụp đổ, mọi nỗ lực sáng tạo đều trở nên vô nghĩa.
Năng lượng Cảm xúc (Chất xúc tác mạnh mẽ)
Trong ngành sáng tạo, cảm xúc không phải là một yếu tố phụ trợ. Thực tế, nó chính là chất xúc tác quyết định tốc độ và chất lượng của ý tưởng. Năng lượng cảm xúc được nuôi dưỡng bởi môi trường làm việc và những người đồng nghiệp xung quanh. Cụ thể, một môi trường độc hại sẽ hút cạn pin của bạn cực kỳ nhanh chóng. Những mâu thuẫn nội bộ, lời chỉ trích vô lý hay áp lực vô hình đều là kẻ thù. Vì vậy, dù bạn có ngủ đủ 8 tiếng, bạn vẫn thấy kiệt sức khi bước vào văn phòng.
Ngược lại, sự vui vẻ và đồng điệu có khả năng bơm năng lượng tức thì. Bạn đã bao giờ làm việc cùng một team cực kỳ ăn ý chưa? Thực tế, những tiếng cười đùa và sự công nhận lẫn nhau tạo ra một luồng sinh khí khổng lồ. Đặc biệt, cảm xúc tích cực giúp mở rộng tầm nhìn và kích thích tư duy đột phá. Bên cạnh đó, sự an toàn tâm lý cho phép bạn tự do đưa ra những ý tưởng điên rồ nhất. Quan trọng hơn, năng lượng cảm xúc tốt giúp bạn vượt qua những giai đoạn dự án căng thẳng nhất.
Năng lượng Tri thức (Sự thỏa mãn trí tuệ)
Não bộ con người luôn khao khát những điều mới mẻ và thú vị. Năng lượng tri thức sinh ra từ cảm giác thỏa mãn khi bạn chinh phục được một thử thách trí tuệ. Cụ thể, đó là cảm giác cực kỳ “đã” khi bạn bất ngờ tìm ra một insight đắt giá. Hoặc đó là khoảnh khắc bạn giải quyết được một bài toán khó nhằn của khách hàng. Thực tế, sự hưng phấn này kích thích não bộ tiết ra dopamine một cách mạnh mẽ. Vì vậy, bạn cảm thấy tràn trề sinh lực dù vừa phải vắt óc suy nghĩ hàng giờ liền.
Sự tò mò chính là nguồn nhiên liệu vô tận cho tầng năng lượng này. Khi bạn liên tục học hỏi và nhìn nhận vấn đề dưới những góc độ khác biệt, não bộ sẽ được sạc đầy. Mặt khác, việc lặp đi lặp lại những công việc nhàm chán sẽ giết chết năng lượng tri thức. Cụ thể, khi không còn yếu tố bất ngờ, tâm trí bạn sẽ tự động chuyển sang chế độ ngủ đông. Do đó, người làm sáng tạo cần liên tục đặt mình vào những thử thách mới. Quan trọng hơn, việc nâng cấp kiến thức mỗi ngày chính là cách bảo vệ nguồn năng lượng này.
Năng lượng Mục tiêu (Sự tập trung tuyệt đối)
Giữa một biển ý tưởng hỗn độn, mục tiêu chính là ngọn hải đăng dẫn đường. Năng lượng mục tiêu mang lại sự tập trung cao độ và loại bỏ mọi sự xao nhãng. Thực tế, khi biết rõ mình đang hướng tới điều gì, bạn sẽ không bị lạc lối. Cụ thể, mục tiêu đóng vai trò như một chiếc kim chỉ nam vững chắc cho mọi quyết định. Nó giúp ý tưởng của bạn không bị trôi dạt vô định trong quá trình thực thi. Vì vậy, bạn tiết kiệm được vô số thời gian và sức lực cho những việc không cần thiết.
Sự lan man là kẻ thù số một của hiệu suất làm việc. Khi không có mục tiêu rõ ràng, mọi lựa chọn đều trở nên khó khăn và mệt mỏi. Đặc biệt, việc phải liên tục đưa ra quyết định nhỏ nhặt sẽ làm cạn kiệt ý chí của bạn. Tuy nhiên, một mục tiêu sắc bén sẽ tự động cắt bỏ những phương án rườm rà. Bên cạnh đó, nó tạo ra một lực kéo mạnh mẽ thúc đẩy bạn tiến về phía trước. Đáng chú ý, năng lượng mục tiêu giúp bạn duy trì kỷ luật ngay cả khi cảm hứng đã rời đi.
Năng lượng Ý nghĩa (Động lực dài hạn)
Đây là tầng năng lượng cao nhất và mang tính quyết định nhất đối với sự nghiệp của bạn. Năng lượng ý nghĩa trả lời cho câu hỏi tại sao bạn lại bắt đầu công việc này. Thực tế, nó là lý do khiến các nhà sáng lập hay những người làm nội dung không bỏ cuộc. Cụ thể, họ có thể kiên trì vượt qua vô vàn khó khăn sau nhiều năm gắn bó với nghề. Bởi vì, họ nhìn thấy giá trị thực sự và sự đóng góp của mình cho cộng đồng. Vì vậy, những mệt mỏi nhất thời không thể quật ngã được ý chí của họ.
Khi công việc chỉ đơn thuần là công cụ kiếm tiền, bạn sẽ rất dễ nản lòng. Tuy nhiên, khi bạn gắn kết công việc với một sứ mệnh lớn lao hơn, mọi thứ sẽ thay đổi. Đặc biệt, cảm giác tạo ra tác động tích cực đến người khác là một nguồn sức mạnh vô song. Mặt khác, năng lượng ý nghĩa giúp bạn vượt qua những giai đoạn khủng hoảng niềm tin sâu sắc. Quan trọng hơn, nó biến những áp lực nặng nề thành những thử thách đáng để chinh phục. Nhìn chung, đây chính là ngọn lửa giữ cho đam mê của bạn luôn rực cháy.
3. Nguyên lý ‘Tháp năng lượng’: Mất cân bằng là sụp đổ
Hệ thống 5 gốc năng lượng này không hoạt động một cách độc lập và rời rạc. Thực tế, chúng được sắp xếp theo một nguyên lý tháp vô cùng chặt chẽ. Cụ thể, tầng năng lượng bên dưới sẽ làm nền tảng nuôi dưỡng cho tầng bên trên. Nguyên lý hoạt động này giống hệt như việc xây dựng một tòa nhà cao tầng. Nếu không có một nền tảng sinh học vững chắc, mọi thứ khác đều trở nên vô nghĩa. Vì vậy, tầng ý nghĩa hay mục tiêu dù cao đẹp đến đâu cũng không thể tồn tại được.
Người làm sáng tạo thường rất dễ rơi vào một cái bẫy vô hình đầy nguy hiểm. Cụ thể, họ thường sở hữu thế mạnh vượt trội về tri thức và khả năng tư duy ý tưởng. Tuy nhiên, họ lại cực kỳ hời hợt trong việc chăm sóc bản thân mình. Họ sẵn sàng bỏ bê giấc ngủ để chạy theo những deadline gấp gáp. Bên cạnh đó, họ để cho những căng thẳng và stress tích tụ ngày này qua ngày khác. Đặc biệt, họ gần như không dành ra bất kỳ khoảng thời gian nào để cơ thể phục hồi.
Hậu quả của sự mất cân bằng này thường đến một cách từ từ nhưng tàn khốc. Ban đầu, bạn vẫn có thể gồng gánh công việc bằng ý chí và kinh nghiệm. Tuy nhiên, đến một lúc nào đó, hệ thống sẽ hoàn toàn sụp đổ. Thực tế, ý tưởng trong đầu thì vẫn tuôn trào không ngừng nghỉ. Nhưng cơ thể và tinh thần của bạn lại kiên quyết từ chối việc thực thi. Cuối cùng, bạn rơi vào tình trạng “lực bất tòng tâm” đầy đau khổ và bế tắc.
4. Self-reflection: Bắt bệnh ‘lỗ hổng’ năng lượng của bản thân
Để thoát khỏi vòng lặp burnout, bạn cần trang bị cho mình kỹ năng tự nhận thức. Self-reflection không phải là một khái niệm trừu tượng hay sáo rỗng. Thực tế, nó là hành động dừng lại và quan sát chính mình ngay tại thời điểm mệt mỏi. Tầm quan trọng của việc tự nhận thức này là không thể bàn cãi. Cụ thể, nó giúp bạn cắt đứt cơn hoảng loạn và tìm ra nguyên nhân gốc rễ. Vì vậy, thay vì chìm đắm trong cảm giác chán nản, bạn bắt đầu đi tìm giải pháp.
Để bắt đúng bệnh, bạn cần một bộ câu hỏi rà soát 5 tầng năng lượng. Dưới đây là những câu hỏi bạn nên tự đặt ra cho bản thân:
- Hôm nay mình thấy mệt mỏi có phải vì đêm qua thiếu ngủ hay ăn uống kém không?
- Mình đang cảm thấy chán nản vì vừa có mâu thuẫn gay gắt với team đúng không?
- Công việc hiện tại có đang lặp đi lặp lại một cách quá nhàm chán và thiếu tính mới mẻ?
- Mình có đang bị mất định hướng và không biết dự án này thực sự phục vụ cho mục tiêu gì?
- Mình có còn cảm thấy công việc này mang lại giá trị hay ý nghĩa gì cho cuộc sống không?
Việc khoanh vùng chính xác vấn đề sẽ cứu bạn khỏi những nỗ lực vô ích. Thực tế, rất nhiều người áp dụng sai giải pháp vì không hiểu rõ lỗ hổng của mình. Cụ thể, bạn cảm thấy kiệt sức do những xung đột cảm xúc tại nơi làm việc. Tuy nhiên, bạn lại chọn cách đi ngủ để trốn tránh vấn đề đó. Kết quả là, khi thức dậy, bạn vẫn cảm thấy nặng nề và mệt mỏi y như cũ. Do đó, chỉ khi tìm đúng nguyên nhân, bạn mới có thể kê đúng thuốc cho bản thân.
5. Cách phục hồi và thiết kế ngày làm việc theo năng lượng
Nhận diện được vấn đề mới chỉ là một nửa của chặng đường. Nửa còn lại đòi hỏi bạn phải hành động quyết liệt để thay đổi cục diện. Thực tế, việc phục hồi năng lượng không diễn ra một cách tự nhiên nếu bạn không chủ động. Cụ thể, bạn cần những phương pháp can thiệp chính xác vào từng tầng năng lượng đang bị thiếu hụt. Dưới đây là hệ thống các giải pháp thực tế giúp bạn thiết kế lại cách làm việc hiệu quả.
Phương pháp nạp lại năng lượng đúng cách cho từng tầng
Mỗi tầng năng lượng đòi hỏi một cách thức chăm sóc hoàn toàn khác biệt. Đối với nền tảng sinh học, giải pháp duy nhất là quay về với những nhu cầu cơ bản. Cụ thể, bạn phải ưu tiên việc ngủ đủ giấc, ăn uống đủ chất và vận động nhẹ nhàng. Đối với năng lượng cảm xúc, hãy chủ động tìm kiếm những cuộc giao tiếp tích cực. Việc trò chuyện với những người truyền cảm hứng sẽ giúp bạn xua tan sự tiêu cực nhanh chóng. Vì vậy, đừng ngần ngại bước ra khỏi bàn làm việc để kết nối với mọi người.
Để phục hồi năng lượng tri thức, hãy tạm gác lại những công việc quen thuộc. Thay vào đó, bạn nên dành thời gian đọc một cuốn sách mới hoặc học một kỹ năng lạ. Đối với năng lượng mục tiêu, việc review lại các chỉ số OKRs là cực kỳ cần thiết. Cụ thể, hành động này giúp bạn căn chỉnh lại hướng đi và tìm lại sự tập trung. Cuối cùng, để nuôi dưỡng ý nghĩa, hãy thường xuyên nhìn lại những thành quả mình đã đạt được. Quan trọng hơn, hãy nhớ lại những lời cảm ơn từ khách hàng để tiếp thêm động lực.
Tư duy thiết kế workflow theo mức năng lượng
Sai lầm phổ biến nhất là cố gắng nhét công việc vào những khoảng thời gian trống. Thực tế, tư duy thiết kế workflow hiện đại phải dựa trên sự biến thiên của năng lượng. Cụ thể, bạn cần lập bản đồ năng lượng của bản thân trong suốt một ngày làm việc. Khi năng lượng ở mức đỉnh điểm, hãy ưu tiên cho những công việc đòi hỏi sự sáng tạo. Đặc biệt, đây là khung giờ vàng để lên chiến lược, viết lách hoặc thiết kế concept. Vì vậy, tuyệt đối không dùng khoảng thời gian này để trả lời email hay họp hành vô bổ.
Ngược lại, khi năng lượng bắt đầu đi xuống, hãy chuyển sang các tác vụ nhẹ nhàng hơn. Cụ thể, những công việc mang tính chất admin, nhập liệu hay logic nên được xếp vào lúc này. Thực tế, việc cố gắng sáng tạo khi não bộ đã mệt mỏi chỉ mang lại sự bực dọc. Mặt khác, việc xử lý các công việc rập khuôn lại không đòi hỏi quá nhiều sức lực. Do đó, sự phân bổ hợp lý này giúp bạn duy trì nhịp độ làm việc trơn tru suốt cả ngày. Đáng chú ý, bạn sẽ hoàn thành được nhiều việc hơn mà không hề thấy quá tải.
Bí quyết duy trì hiệu suất bền vững
Chìa khóa cuối cùng của toàn bộ hệ thống này nằm ở sự kỷ luật và tính nhất quán. Bí quyết duy trì hiệu suất không nằm ở những mẹo vặt ngắn hạn. Thực tế, nó nằm ở nguyên lý làm đúng việc vào đúng thời điểm. Cụ thể, bạn phải học cách lắng nghe cơ thể và tôn trọng nhịp sinh học của chính mình. Khi cơ thể phát tín hiệu cần nghỉ ngơi, hãy dũng cảm dừng lại thay vì cố gắng gượng ép. Vì vậy, sự nghỉ ngơi có chủ đích chính là một phần của quá trình làm việc hiệu quả.
Trong một thế giới đầy biến động, áp lực là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, cách chúng ta phản ứng với áp lực sẽ quyết định sự nghiệp của chúng ta. Quản trị năng lượng tốt không chỉ giúp bạn khỏe mạnh hơn mỗi ngày. Đặc biệt, nó chính là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của một người làm nghề sáng tạo. Cụ thể, người trụ lại cuối cùng không phải là người chạy nhanh nhất trong chốc lát. Quan trọng hơn, đó là người biết cách phân phối sức lực để hoàn thành toàn bộ chặng đua marathon.
Kết luận
Hiệu suất làm việc thực sự không bao giờ đến từ việc bạn ép bản thân ngồi bao nhiêu giờ. Thực tế, nó được quyết định hoàn toàn bởi chất lượng năng lượng mà bạn bỏ ra. Việc hiểu rõ và cân bằng được 5 gốc năng lượng là một kỹ năng sinh tồn. Cụ thể, Sinh học, Cảm xúc, Tri thức, Mục tiêu và Ý nghĩa phải luôn được duy trì ổn định. Đây chính là chiếc chìa khóa vàng để bạn làm nghề sáng tạo thật giỏi mà không bị kiệt sức. Vì vậy, đừng tiếp tục vắt kiệt bản thân bằng những phương pháp làm việc lỗi thời nữa.
Ngay lúc này, hãy tạm dừng mọi thứ lại khoảng 1 phút và tự hỏi chính mình. Hôm nay, bạn đang cảm thấy thiếu hụt năng lượng ở tầng nào nhất? Hãy bắt đầu điều chỉnh những thói quen nhỏ nhất ngay từ ngày hôm nay. Sự thay đổi không đến từ ngày mai, nó bắt đầu từ khoảnh khắc bạn nhận thức được vấn đề. Bên cạnh đó, hãy cùng đón chờ phần 2 với chủ đề cực kỳ thực tế. Chúng ta sẽ đi sâu vào “Cách thiết kế 1 ngày làm việc theo năng lượng” để áp dụng trực tiếp vào workflow của bạn.
